अलीकडच्या काही दिवसांत सोशल मीडियावर “आकाशात 10 हजार किलोमीटर लांबीचे प्रेतसदृश ढग दिसले” असा दावा मोठ्या प्रमाणावर व्हायरल होत आहे. मात्र हवामान तज्ज्ञांच्या मते, हा कोणताही रहस्यमय किंवा अलौकिक प्रकार नसून, मान्सूनमुळे तयार झालेली एक विशाल ढगांची आणि पर्जन्याची पट्टी आहे. ताज्या उपग्रह छायाचित्रांमध्ये उत्तर भारतापासून हिमालय, चीन आणि दक्षिण कोरियापर्यंत पसरलेली सुमारे 7,000 ते 10,000 किलोमीटर लांबीची ढगांची रांग स्पष्टपणे दिसत आहे. हवामान खात्याच्या मते, यामुळे पुढील काही दिवस उत्तर आणि मध्य भारतात अनेक ठिकाणी जोरदार ते अतिवृष्टीची शक्यता आहे.
नेमके काय आहे हे हवामान तंत्र?
तज्ज्ञांच्या मते, ही मान्सून कन्वर्जन्स झोन (Monsoon Convergence Zone) म्हणून ओळखली जाणारी हवामान प्रणाली आहे. हिंदी महासागरातून येणारे आर्द्र मान्सूनी वारे आशियातील विविध हवामान प्रणालींना मिळाल्याने हजारो किलोमीटर लांबीचा ढगांचा पट्टा तयार झाला आहे. या पट्ट्यात सतत नवीन पावसाचे ढग तयार होत असल्याने अनेक देशांमध्ये एकाच वेळी मान्सून सक्रिय झाला आहे.
देशभरात मान्सूनचा जोर वाढला
गेल्या दोन दिवसांत देशात झालेल्या पावसाचे प्रमाण सरासरीपेक्षा 170 ते 180 टक्के अधिक नोंदवले गेले आहे. हा यंदाच्या हंगामातील मान्सूनचा सर्वाधिक सक्रिय टप्पा मानला जात आहे. उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड, पंजाब, हरियाणा, राजस्थान, दिल्ली-एनसीआरसह अनेक भागांत चांगला पाऊस झाला आहे. तर बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाच्या क्षेत्रामुळे पूर्व आणि ईशान्य भारतातही मुसळधार पावसाची शक्यता कायम आहे.
शेतकऱ्यांसाठी दिलासादायक परिस्थिती
मान्सूनच्या सुरुवातीच्या काळात काही राज्यांमध्ये अपेक्षेपेक्षा कमी पाऊस झाला होता. मात्र सध्याच्या सक्रिय मान्सूनमुळे ही तूट मोठ्या प्रमाणात भरून निघण्याची शक्यता आहे. तज्ज्ञांच्या मते, यामुळे धरणांतील पाणीसाठा वाढेल, तसेच खरीप पिकांना आवश्यक ओलावा मिळाल्याने शेतीला मोठा फायदा होऊ शकतो.
पावसासोबत वाढला पूर आणि भूस्खलनाचा धोका
जोरदार पावसामुळे काही भागांत पूर, शहरी भागात पाणी साचणे, नद्यांच्या पाणीपातळीत वाढ आणि भूस्खलनाचा धोका वाढला आहे. विशेषतः उत्तराखंड, हिमाचल प्रदेशसारख्या डोंगराळ राज्यांमध्ये प्रशासनाने सतर्कतेचा इशारा दिला आहे.
भारतापुरता मर्यादित नाही मान्सून
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, सध्या सक्रिय असलेली ही मान्सून प्रणाली केवळ भारतापुरती मर्यादित नसून अरबी समुद्रापासून पूर्व आशियापर्यंत विस्तारलेली आहे. त्यामुळे भारत, चीन, दक्षिण कोरिया आणि इतर अनेक आशियाई देशांमध्ये हवामानावर या प्रणालीचा परिणाम होत आहे.
त्यामुळे सोशल मीडियावर व्हायरल होत असलेल्या “प्रेतसदृश ढग” या दाव्यांपेक्षा हा एक नैसर्गिक आणि वैज्ञानिकदृष्ट्या स्पष्ट करता येणारा मान्सूनचा भाग असल्याचे तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे.
